گیاه پزشکی
header
آموزش کف پوش سه بعدی

گیاه پزشکی

در سال ۱۳۰۲هجري خورشيدي پي آن با تاسيس مدرسه فلاحت آموزش حشره شناسي و دفع آفات را استاد دکتر جلال افشار از سال ۱۳۰۶آغاز واقع افشار ، پايه گذار حشره شناسي ودفع آفات وبه بيان امروزين ، بنيانگذار گياه پزشکي در ايران است همين طور آموزش کشاورزي با سرعتي چشم گير راه خود را باز نمود

.عنوان رشته تحصيلي کشاورزي گرايش گياهپزشکي داراي گرايش  هاي بيمارشناسي گياهي، حشره شناسي کشاورزي و علفهاي هرز در مقطع ارشد وگرايش هاي قارچ شناسي ، ويروس شناسي، نماتد شناسي گياهي،حشره شناسي وکنه شناسي در مقطع دکتري است.

 گرايش هاي مرتبط با رشته دانش گياهپزشکي  که تا چندي پيش در ايران با نام دفع آفات نباتي  شناخته ميشد شاخه اي جديد دانش بشري در جهان وترکيبي از علوم گوناگون است که آن را در کشورهاي غربي با نام (phytomedicine)و(plant medicine)وبيشتر (plant  protection)برابرنهاده حفظ نباتات مي شناسد .در مقايسه پزشکي ،پزشکي گياهان وگياه پزشک ، پزشک گياهان ومعالج آفات و بيماريهاي گياهي وگياهان خواسته(علفهاي هرز) است.

آفات کشاورزي را مي توان از بزرگترين دشمنان انسان به شمار آورد .اين آفات که شامل حشرات ،وموجودات ذره بيني ، علفهاي هرز ونرم تنان، جوندگان وپرندگان است با خسارت زدن به بخش هاي گوناگون گياه  هاي گياهي ، بخش مهمي از مواد غذايي انسان را از بين برده و زيان عمده اي به اقتصاد کشور وارد مي کنند . با  سموم فراوردهاي کشاورزي جهان طي مراحل کاشت ، داشت وبرداشت در اثر آفات وبيماريهاي وعلفهاي هرز گوناگون ميرود که اين معنا تا حدودي اهميت دانش گياهپزشکي رانشان ميدهد، دانشي که آفات وعوامل بيماري زاي را مطالعه  وبررسي مي کند واصول  وروشهاي مديريت خسارت اين عوامل را ارائه مي نمايد .وظايف ومسئوليت ها وفرهنگ هاي فارسي از جمله فرهنگ معين ، گياهپزشک را به معناي پزشکي که گياهان دارويي به درمان بيماريهاي  مي پردازد ، آمده است که با آنچه امروزه مورد نظر است تفاوت  اساسي دارد .لذا گياه پزشک را نبايد داروشناس  ومتخصص به شمار آورد.يک  کارشناس   (pharmacologist)گياهان دارويي    ( Diagnosis)گياه پزشکي به شناخت وتشخيص (Expert)  شامل  (biotic agent) علمي ودقيق عوامل زيان آور زنده آفات ، بيماريها وعلفهاي هرز ، وعوامل غير زنده عوامل موثر بر رشد ونمو وهمه گيري آنها، Abiotic agent)) عوارض(Etiology)ونيز سبب شدن(Epidemiology)بيماري ها به شيوه هاي اصولي ونوين مديريت آنها مي پردازد . در واقع هدف اساسي گياه پزشک  ميزان خسارت کمي وکيفي عوامل خسارت زاي کشاورزي ( آفات، بيماريهاي کياهي ،علفهاي هرز ) وتامين توليدات گياهي است.

به طور جزيي تر ، مي توان اهداف علم گياهپزشکي را به صورت زير بيان نمود:

۱- تلاش در جهت کاهش منطقي  ومصرف بهينه آفت کش هاي کشاورزي

۲- جلوگيري  از هدر رفت منابع مالي محدودو کاهش هزينه تولي

۳-افزايش سطح فرهنگ عمومي کشاورزان نسبت به عوامل زيان آور گياهي وشيوهاي مدرن

۴- جلوگيري از تخريب منابع آب،خاک وگياهان در اثر کاربرد بي رويه آفت کش هاي کشاورزي

۵- جلوگيري از پيدايش زيان آور جديد يا مقاوم نسبت به آفت کش ها به موزات پيشرفت علوم زستي وفناوري روز آمد، دانش گياه پردازش آخرين دستاوردهاي وبهره ميگيرد ودر زمينه موفولوژي ، فيزيولوژي ، رفتارشناسي، اکولوژي ، نوسانات جمعيت و… آفات وسبب شناسي ، واگيري وساير مسائل مربوط به بيماريهاي گياهي به پيشرفت  هاي مهمي دست يافته .

 برخي وظايف ومسئوليت هاي گياه پزشک عبارتند از:

۱-     مسئله يابي گياهپزشکي وعلوم از طريق مراجعه وبازديد از مزارع ، باغ ها ، انبارها وسيلوها کشور ومراجعه کشاورزان به انها

۲-     تحقيق وپژوهش زيست شناسي وفيزيولوژي عوامل زيان آور محصولات بوم شناسي(Ecology)کشاورزي زراعي ،باغي،جنگلي، مزرعه،سطوح آزمايشگاهي ، استاني ، منطقهاي وملي

۳-     اجراي پژوهش هاي بنيادين گياه پزشکي کشور با تاکيد بر بهره  برداري روشهاي نوين ( بيوتکنولوژي )

۴-     همچنين آن دسته از پ‍ژوهش هايي که موسسات تک محصولي صورت ميگيرد( مانند موسسه تحقيقات زراعي، موسسه تحقيقاتپسته، موسسه تحقيقات خرماو…) . شناسايي ورده بندي جامعه جانوران(Fauna) ,VSJKD IHD )رستني (Flora)ايران وبررسي  تنوع زيستي آنها

۵-     تحقيق  در زمينه شناسايي، زيست شناسي ، کارايي وتکثير عوامل مفيد جهت مبارزه بيولوژيکي عليه آفات ونگهداري منابع آنها

۶-      تحقيق در زمينه روشهاي مديريت تلفيقي (IPM)

۷-     تحقيق در زمينه شناخت ،زيست شناسي ، بوم شناسي وعصارخ گيري از گياهان براي استفاه در زمينه کنترل عوامل زيان آور

۸-     تحقيق در زمينه شناخت ،فرمولاسيون، تاثير سموم کشاورزي وتکنيک هاي گونگون سم پاشي وآزمايش سموم جديد

لازم به ذکر است به دليل انبوهي دانش آموختگان مقطع کارشناسي وحتي در مواردي کارشناسي ارشد امکان جذب نيره هاي مدرک دکترا در بازار کار فراهم تر از ساير مقاطع است.

      دانشگاه هاي دولتي پذيرنده کارشناسي:دانشکده کشاورزي ، دانشگاه تهران، صنعتي اصفهان، شهيد چمران اهواز ، اروميه ، همدان ، تبريز ، کرمانشاه،رفسنجان، اردبيل،رشت، مشهد،ساري، گرگان، شيراز و…. بسياري از دانشگاه آزاد  ، در مقطع ارشد :تهران تربيت مدرس، همدان، تبريز ،زنجان شهرکرد، کرمان، اهواز ،صنعتي شيراز،گرگان ،مشهد ، کردستان ،گيلان وزابل و دردکتري: دانشگاه تهران ،تربيت مدرس،

دورس مهم براي قبولي در کنکور سراسري در اين رشته ضريب رياضي ۳ زيست شناسي۲ر فيزيک۲ شيمي ۲ وزمين شناسي ۱  لازم ميباشد.

بخشي از دروس تخصصي که در دانشگاه مي گذرانيم : حشره شناسي- قارچ شناسي – افات مهم گياهان زارعي- افات مهم گياهان باغي -خاک شناسي  -آفات مهم دختان ميوه – بيماريهاي مهم درختان ميوه – افات مهم گياهان زينتي و جاليزي وسبزيها- اصول مبارزه با آفات درختان ميوه –سم شناسي – تکنولوژي  وشيميايي- علف هاي هرز وکنترل انها – افات انباري- کار آموزي و… اکثر اين واحدهاي يک تا دو واحد عملي در مزارع ويا باغات متناسب با عنوان درسي دارند .

اگر عاشق گیاهان و پرورش و نگهداری از آنها هستید و از کار کردن در محیط های کشاورزی و گلخانه ای لذت می برید، شغل گیاه پزشک مناسب شماست.

در سال های گذشته در ایران گیاه پزشک به معنای پزشکی که با گیاهان دارویی به درمان بیماری های انسان می پردازد، مطرح بوده که با آنچه امروزه مورد نظر است تفاوت اساسی دارد. لذا گیاه پزشک را نباید یک داروشناس یا متخصص درمان انسان ها به شمار آورد. در واقع یک گیاه پزشک به شناخت و تشخیص علمی و دقیق عوامل زیان آور و مؤثر بر رشد و نمو گیاهان می پردازد. هدف اساسی گیاه پزشک، کاهش میزان خسارت کمی و کیفی عوامل خسارت زای کشاورزی (آفات، بیماری های گیاهی و علف های هرز) و تأمین بهداشت تولیدات گیاهی است.

به عنوان مثال یک مهندس کشاورزی که دارای تخصص گیاه پزشکی است با آفاتی که‌ در مزرعه‌ها، انبارها و سیلوها  به‌ بخش‌های‌ مختلف‌ گیاه‌ صدمه‌ می‌زند مقابله می کند. این آفات و صدمات شامل حمله حشرات‌، جوندگان‌ و علف‌های‌ هرز یا بیماری‌های‌ گیاهی‌ مانند قارچ‌ها، ویروس‌ها و باکتری‌ها به گیاهان می باشد. متخصص گیاه پزشکی مسئولیت عملیات‌ سمپاشی‌ را در مراحل‌ مختلف‌ رشد و نگهداری‌ از گیاه‌ و ضد عفونی‌ انبارها بر عهده دارد.

به عبارت دیگر گیاه پزشکی یا آسیب شناسی گیاهی یکی از شاخه های علوم مرتبط با کشاورزی است و هدف آن شناخت بیماری ها و عوامل آسیب رساننده به گیاهان و پیداکردن راه حل هایی برای دفع و رفع آنهاست. در ایران این رشته شغلی و تحصیلی قبلا به نام حفظ نباتات معروف بوده است. گیاه پزشکی خود نیز به بخش هایی از جمله حشره شناسی، مطالعه و شناخت علف های هرز و بیماری شناسی گیاهی تقسیم می شود.

یک گیاه‌ پزشک در ایران‌ باید از یک‌ سو با گونه‌های‌ گیاهی‌ و جانوری‌ طبیعی‌ ایران‌ آشنا باشد و از سوی‌ دیگر با موجودات‌ زنده‌ (آفات‌، بیماری‌ها و علف‌های‌ هرز قرنطینه‌ای‌) که‌ دائم‌ از مبادی‌ ورودی‌ رسمی‌ یا از مرزهای‌ کشور به‌ صورت‌ غیرقانونی‌ وارد می‌شوند، آشنا بوده‌ و با آنها مبارزه‌ کند. در واقع‌ مهندس‌ گیاه‌پزشکی‌ کاری‌ دشوار، پیچیده‌ و پر مسؤولیت‌ را بر عهده‌ دارد و باید از بیوشیمی‌، بیولوژی‌ و آمار، اطلاعات‌ وسیع‌ و گسترده‌ای‌ داشته‌ باشد. همچنین متخصص‌ گیاه‌پزشکی‌ نیاز به‌ حافظه‌ قوی‌ دارد چون‌ باید اسامی‌ لاتین‌ حشرات‌ و قارچ‌ها و رده‌ آنها را به‌ خاطر بسپارد و باید به‌ کشاورزی‌ و بخصوص‌ حشره‌شناسی‌ علاقه‌مند باشد زیرا بخش‌ عمده‌ای‌ از وقت او صرف بررسی و دفع آفات‌ گیاهی‌ می‌شود.

دانش گیاه پزشکی که تا چندی پیش در ایران با نام دفع آفات نباتی شناخته می شد، یکی از شاخه های جدید دانش بشری در جهان و ترکیبی از علوم گوناگون است و در مقایسه با دانش پزشکی که با سلامت انسان ها سروکار دارد؛ دانش گیاه پزشکی، سلامت گیاهان را بررسی می کند. با این تعبیر، گیاه پزشکی، پزشکی گیاهان و گیاه پزشک، پزشک گیاهان و معالج آفات و بیماری های گیاهی و گیاهان ناخواسته (علف های هرز) است.

شرایط محیط کار

با توجه به ماهیت موجودات زنده، غالباً محیط کار کارشناسان گیاه پزشکی، آمیزه ای از طبیعت (مزارع و باغات) و محیط های آزمایشگاهی، گلخانه ای و… است. بدیهی است محیط کار باید از نور کافی، دمای مناسب، نبود آلودگی های صوتی و محل مناسب انجام کار از نظر ابزار و ادوات برخوردار باشد.

شما به عنوان یک گیاه پزشک باید همواره اهداف زیر را دنبال کنید :

  • تلاش در جهت کاهش منطقی و مصرف بهینه آفت کش های کشاورزی
  • جلوگیری از هدر رفت منابع مالی محدود کشاورزان و کاهش هزینه تولید
  • افزایش سطح فرهنگ عمومی کشاورزان نسبت به عوامل زیان آور گیاهی و شیوه های مدیریت آنها
  • جلوگیری از تخریب منابع آب، خاک و گیاهان در اثر کاربرد بی رویه آفت کش های کشاورزی
  • جلوگیری از پیدایش عوامل زیان آور جدید یا مقاوم نسبت به آفتکشها به موازات پیشرفت علوم زیستی و فناوری های روزآمد
  • وظایف متخصص گیاه پزشکی
  • تشخیص و شناسایی آفات وعوامل بیماری زای گیاهان زراعی، باغی، زینتی، جنگلی، مرتعی و فرآورده های گیاهی
  • استفاده از روش ها و مواد مناسب برای دفع آفات و رفع بیماری ها
  • نگهداری و معالجه گیاهان اعم‌ از گیاهان‌ زراعی‌، زینتی‌ و درختان‌ میوه‌
  • سمپاشی‌ در مراحل‌ مختلف‌ رشد و نگهداری‌ از گیاه‌

برخی از وظایف و مسئولیت های دیگر یک گیاه پزشک عبارتند از:

  • مسئله یابی گیاه پزشکی و علوم وابسته از طریق مراجعه و بازدید از مزارع، باغ ها، انبار و سیلوهای کشور
  • تحقیق و پژوهش در زمینه زیست شناسی و فیزیولوژی عوامل زیان‌آور محصولات کشاورزی (زراعی، باغی، جنگلی و مرتعی) در سطوح آزمایشگاهی، استانی، منطقه ای و ملی
  • اجرای پژوهش های بنیادین گیاه پزشکی کشور با تأکید بر بهره‌گیری از روشهای نوین (بیوتکنولوژی) و همچنین آن دسته از پژوهش هایی که مؤسسات تک محصولی (مانند مؤسسه تحقیقات پنبه، مؤسسه تحقیقات پسته، مؤسسه تحقیقات خرما و…) و همچنین مؤسسه تحقیقات دیم در زمینه آنها فعالیتی ندارند
  • جمع آوری، شناسایی و رده بندی جامعه جانوران و رُستنی های ایران و بررسی تنوع زیستی آنها
  • تحقیق در زمینه شناسایی، زیست شناسی، کارایی و تکثیر عوامل مفید جهت مبارزه بیولوژیکی علیه آفات و نگهداری منابع ژنتیکی آنها
  • تحقیق در زمینه شناخت، فرمولاسیون، تأثیر و باقیمانده سموم کشاورزی و تکنیک های گوناگون سم پاشی و آزمایش سموم جدید
  • تحقیق در زمینه شناخت، زیست شناسی، بوم شناسی و عصاره گیری از گیاهان برای استفاده در زمینه کنترل عوامل زیان آو
  • خصوصیات و توانایی های لازم گیاه پزشک

ایران، سرزمینی وسیع با اقلیم های بسیار متنوع و به تبع آن، گونه های بسیار غنی گیاهی است. همچنین گونه های جانوری این سرزمین کهنسال، غنای شگفت آوری دارد. از این رو، گیاه پزشک ایرانی باید از یک سو با گونه های گیاهی و جانوری طبیعی ایران آشنا باشد و از سوی دیگر با آفات، بیمار یها و علف های هرز آشنا گرددو با آن ها مبارزه کند. در واقع مهندس گیاه پزشک باید از بیوشیمی، بیولوژی و آمار، اطلاعات وسیع و گسترده ای داشته باشد.

یک گیاه پزشک باید به طبیعت علاقه مند باشد و بداند که کار یک مهندس گیاه پزشکی، تکیه دادن پشت میز و صندلی نیست، بلکه باید به مزارع و باغ ها برود و پشت میکروسکوپ به انجام تحقیق و مطالعه مشغول باشد.

متخصص گیاه پزشکی نیاز به حافظه قوی دارد، چون باید اسامی لاتین حشرات و قار چها و رده آن ها و اسامی بسیاری از آفتکشها و کاربرد آن ها را به خاطر بسپارد. همچنین فرد شاغل در این شغل باید به کشاورزی و به خصوص حشره شناسی علاقه مند باشد، زیرا بخش عمده ای از فعالیت های این شغل مربوط به آفات گیاهی است و در این بخش، حشرات زیان آور (آفات) و زیست شناسی آنها مورد توجه، تحقیق و ارزیابی قرار می گیرد.

مهمترین مهارت های پایه ای لازم برای انجام بهینه شغل گیاه پزشکی به شرح زیر است :

  • توانایی تحلیل حجم زیادی از اطلاعات
  • رویکرد خلاقانه به حل مسائل
  • مهارت عالی در ریاضیات، فناوری اطلاعات، مباحث علمی و فنی
  • توانایی برنامه ریزی و اولویت بندی صحیح فعالیت ها
  • به روز بودن و آگاهی از جدید ترین پیشرفت ها در حوزه تکنولوژی و روش های تولید
  • علاقه به مباحث زیست محیطی
  • تحصیلات لازم برای ورود به شغل گیاه پزشکی
  • فارغ التحصیلان انواع گرایش های مهندسی کشاورزی به ویژه مهندسی کشاورزی گرایش گیاه پزشکی می توانند وارد این شغل شوند.

آینده شغلی، فرصت های استخدامی و بازار کار گیاه پزشک

گیاه پزشک می تواند در سازمان ها و شرکت های حوزه کشاورزی و منابع طبیعی همچون سازمان حفظ نباتات کشور، شهرداری ها، وزارت جهاد کشاورزی و سایر سازمان ها و شرکت های مرتبط مشغول به کار شود. در صورت استخدام در یک سازمان دولتی نیز با کسب تجربه بیشتر به سمت های مدیریتی و نظارتی در این بخش می تواند دست یابد.مهندسی کشاورزی – گیاه پزشک –

همچنین مراکز آموزشی (هنرستان های کشاورزی، دانشکده های کشاورزی، آموزشکده های کشاورزی، مراکز آموزش کشاورزی و…) مراکز پژوهشی، شامل مؤسسه تحقیقات گیاه پزشکی کشور (آفات و بیماری های گیاهی) و بخشهای وابسته به آن در مراکز استانها، سایر ادارات دولتی و نیمه دولتی (سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کل کشور و ادارات منابع طبیعی استان ها، سازمان بوستان ها و فضای سبز استان ها و شهرستان ها، سازمان حفاظت محیط زیست و اداره های کل آن در استان ها و…) بخش غیردولتی شامل کلینیک های خصوصی گیاه پزشکی و شرکت های توزیع کود و سم و…. از مهمترین حوزه های استخدام و یافتن شغل برای یک گیاه پزشک می باشد.

بدیهی است در هر حال دانش‌آموختگان کارآفرین و خلاق گیاه پزشکی باید در پی آفرینش فرصت های کاری نو برای خود و دیگران باشند.

برخی از مشکلات شاغلین حوزه گیاه پزشکی عبارتند از :

  • بسیار محدود بودن فرصت های اشتغال در برخی گرایش ها به خصوص در بخش دولتی
  • دولتی بودن اکثر بخش های حوزه کشاورزی و عدم فراهم سازی زمینه برای ورود گسترده بخش خصوصی
  • کم بودن حقوق و مزایای دریافتی و روی آوردن بسیاری از آنها به کار دوم یا حتی سوم

 

منبع : http://mehrmihan.ir/plant-protection/

این مطلب را به اشتراک بگذارید :

a b